Nowości wydawnicze - szczegóły

«  Dodaj Informację

Astronomia (3) | Biografie (1) | Etnologia (2) | Farmacja (1) | Gimnazjum (2) | Historia (15) | Języki obce (3) | Kształcenie zintegrowane | Liceum/Technikum (1) | Literatura (10) | Muzyka (3) | Nauki ekonomiczne (2) | Nauki humanistyczne i społeczne (60) | Nauki przyrodnicze i medyczne (14) | Nauki ścisłe i techniczne (4) | Pedagogika (15) | Psychologia (1) | Socjologia (2) | Szkoła podstawowa (4) | Wychowanie przedszkolne (4)

Jak zmierzyć temperament
2006-06-07 13:14:58

Współczesna psychologia tworzy narzędzia precyzyjnego pomiaru cech osobowości, takich jak inteligencja lub temperament. „Kandydaci na astronautów, kierowców, żołnierzy, strażników więziennych, sportowców przechodzą szczegółowe testy psychologiczne, uwzględniające także cechy temperamentu. Badania nad temperamentem pomagają więc w wyłonieniu właściwej kadry do niektórych zawodów” – podkreśla psycholog prof. Jan Strelau, autor wydanej właśnie pracy „Temperament jako regulator zachowania. Z perspektywy półwiecza badań”.

Starożytni lekarze wyróżniali cztery typy ludzkie: sangwiników, choleryków, melancholików i flegmatyków, wiążąc ową klasyfikację z przewagą w organizmie jednego z czterech "soków" - krwi, flegmy i żółci czarnej lub żółtej. Współczesna nauka odrzuca te koncepcje, ale u podstaw temperamentów dostrzega, jak dawniej, wrodzone mechanizmy fizjologiczne i biochemiczne.
„Temperament przejawia się od pierwszych dni życia. Już u niemowlęcia można ustalić cechy temperamentu na podstawie proporcji snu do czuwania, śmiechu do płaczu, siły głosu do jego słabości” – uważa prof. Strelau.

Jak można zmierzyć temperament? Najprościej mówiąc, należy uwzględnić takie cechy osobowości człowieka, jak szybkość i siłę reagowania na bodźce. „Temperament tym się różni od innych cech osobowości, że występuje już we wczesnym dzieciństwie i jest wspólny dla człowieka i zwierząt (także mysz, kot lub pies posiadają temperament). Pierwotnie zdeterminowany przez wrodzone mechanizmy fizjologiczne temperament podlega zmianom, zachodzącym pod wpływem dojrzewania (i starzenia się) oraz niektórych czynników środowiskowych" – pisze prof. Strelau.

Temperament nie zmienia się z dnia na dzień. „Dziecko, które jest zamknięte w sobie, przejawia cechy introwertyka, będzie przypuszczalnie introwertycznym staruszkiem. Ale bywa i tak, że cechy temperamentu się zmieniają – pod wpływem silnych ekstremalnych bodźców lub oddziaływań wychowawczych może dojść do radykalnej przemiany” – mówi autor książki.

Zdaniem autora, w wyniku oddziaływań wychowawczych można modyfikować temperament, np. redukować poziom lęku u introwertycznego dziecka. „Należy jednak robić to stopniowo, mieć szacunek dla tej cechy, którą dziecko przejawia, oswajać krok po kroku z nową sytuacją, gdyż w przeciwnym wypadku skutki działań mogą być odwrotne od zamierzonych” – wyjaśnia prof. Strelau.

W swojej książce autor przedstawia syntezę licznych i wielostronnych badań nad temperamentem, a także kwestionariusze psychometryczne, służące do pomiaru temperamentu. Omawia stworzoną przez siebie Regulacyjną Teorię Temperamentu (RTT), która głosi, że cechy temperamentu stanowią regulator (czyli modyfikują) relacji między sytuacją, a sposobem reagowania na nią.

Prezentuje także zastosowania RTT do wyjaśniania takich zagadnień, jak ekstremalny stres (na przykładzie badań nad skutkami psychologicznymi polskiej „powodzi stulecia” z 1997 roku) lub wypalenie zawodowe.

Prof. Jan Strelau to jeden z najbardziej cenionych polskich psychologów, pionier badań w zakresie psychologii różnic indywidualnych w Polsce, twórca tzw. Regulacyjnej Teorii Temperamentu. Za swoje osiągnięcia otrzymał w 2000 roku „polskiego Nobla” - nagrodę Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej. Jest wiceprezesem Polskiej Akademii Nauk i prorektorem Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej.

PAP – Nauka w Polsce, Szymon Łucyk